Logo Klubu NowofundlandaZwiązek Kynologiczny w Polsce
Klub Nowofundlanda i Landseera
Logo Klubu Nowofundlanda
Hodowla nf w PolsceHodowla nf na ŚwieciePielęgnacjaPochodzenie nfRozródWeterynariaDoskonalenie rasy
ABC genetykiDobór hodowlanyKojarzenia krewniaczeKojarzenia wolnePsychikaSelekcjaZaczynamy hodowlęHistorie nowofundlandów

DOBÓR HODOWLANY

xxxPostęp w hodowli w bardzo dużym stopniu uzależniony jest od właściwego doboru par do rozrodu. Aby przejść do omawianego tematu, należy zacząć od przytoczenia definicji, co to jest hodowla zwierząt?
HODOWLA to działalnośc człowieka zmierzająca do poprawienia założeń genetycznych zwierząt.
W zakres hodowli wchodzą:
selekcja (wybór) oraz dobór par do rozrodu (dobór hodowlany), prowadzone w warunkach prawidłowego chowu, na który składa się odchów młodziezy, żywienie, utrzymanie, pielęgnowanie i uzytkowanie sztuk dorosłych.
Tak więc właściciel psa/suki nawet bardzo już "utytułowanych" na wystawach - hodowcą nie jest. Staje się nim dopiero właściciel suki, która da potomstwo. Zanim jednak da ona potomstwo, należy dokonać doboru odpowiedniego partnera. Dobór par do kojarzenia ma zasadnicze znaczenie dla jakości przyszłego potomstwa. Na ostateczne sformowanie się wyglądu zewnętrznego i psychiki (fenotyp) przyszłych osobników, wpływają zarówno wewnętrzne czynniki, jakimi są założenia dziedziczne (genotyp) rodziców, jak i zewnętrzne czynniki środowiskowe, na które składają się elementy prawidłowego chowu.
Dla hodowców psów, pomijając jedynie szczególne przypadki tworzenia nowych ras, interesujący jest dobór jednorodny polegający na łączeniu w pary zwierząt o podobnych cechach, ściślej o podobnych genotypach, a więc w obrębie jednej rasy.
Decyzja o doborze hodowlanym powinna być gruntowanie przeanalizowana, ponieważ jej efekty w postaci potomstwa decydują o przyszłej wartości psów pochodzących z danej hodowli, a które ewentualnie użyte w hodowli mogą kształtować określoną populację rasy. Pierwszy udany miot o niczym nie świadczy, ponieważ jeśli wybrany przez nas reproduktor, niósł w swoich założeniach genetycznych np poważne schorzenia, to przy matce o dobrych założeniach genetycznych pod względem tej cechy/cech, mogła ta choroba się nie ujawnić w fenotypie potomków, ale będą ją one niosły. Takie psy użyte w hodowli będą schorzenie przenosić, a w wypadku niewłaściwego inbredu czy skojarzenia wolnego (niespokrewnionego), ale z osobnikiem tę cechę niosącym, może się ono ujawnić i to w ciężkiej formie. Zanim więc zdecydujemy się na krycie, należy prześledzić dokładnie rodowód kandydata na reproduktora pod względem pochodzenia, badań przodków w kierunku chorób występujących u nowofundlandów, w miarę możliwości zebrać informacje odnośnie zdrowotności i jakości potomstwa psa, którym chcemy pokryć swoją sukę.
W ramach doboru jednorodnego rozróżnia się: kojarzenie niekrewniacze (outbreeding) i kojarzenie krewniacze - wsobne (inbreeding, zwany potocznie inbredem).
Inbred to hodowla wsobna, w której kojarzone samce i samice są ze sobą spokrewnione w bliższym stopniu niż wynosi średnia danej populacji. Tego rodzaju dobór stosuje się wtedy, gdy chcemy określone cechy utrwalić i zachować w potomstwie. Najczęściej stosowaną formą w hodowli wsobnej nowofundlandów (nie tylko w tej rasie) jest hodowla wg linii polegająca na łączeniu par w taki sopsób, aby otrzymać potomstwo blisko spokrewnione z jakimś szczególnie wartościowym przodkiem. W rezultacie, wśród licznego potomstwa, stosując jednocześnie selekcję, uzyskuje się pożądane cechy wybitnego ojca/matki, na którego prowadzony jest inbred. Załozycielem linii może byc zarówno pies, wtedy mówimy o rodzie, jak i suka, która tworzy rodzinę. Zdarzają się pewne rody i rodziny, w których wiele osobników oznacza się wyraźnym podobieństwem do wspólnego przodka i wysoką zdolnością przekazywaniu potomstwu odziedziczonego po tym przodku eksterieru i charakteru. Jest to wynik większego niż przeciętnie stopnia homozygotyczności osobników stanowiących ród czy rodzinę. Takie, bardzo cenne dla hodowli, grupy zwierząt o wspólnym pochodzeniu to linie hodowlane. Na liniach hodowlanych opiera się praca nad kształtowaniem i doskonaleniem rasy.
Kojarzenie zwierząt niespokrewnionych ze sobą to druga metoda prowadzenia doboru jednorodnego. Dobór ten stosowany jest wtedy, gdy materiał wyjściowy jest słaby i należy poprawić jego cechy. Uzyskiwane potomstwo nie będzie jednak jednolite, często o cechach pośrednich lub zbliżonych do cech tylko jednego z rodziców, nie zawsze do tego "lepszego". Aby zrozumieć dlaczego tak się dzieje, nalezy sięgnąc do podstawowych wiadomości z genetyki, a więc do terminów: gameta, gen, zygota, homo i heterozygota.
Gameta, to dojrzała komórka rozrodcza męska lub żeńska (czyli plemnik i jajo) mająca zredukowaną do połowy liczbę chromosomów. Określone miejsca chromosomów zajmują geny, czyli jednostki dziedziczności (odcinki DNA) warunkujące powstanie cech organizmu. Zygota to połączone gamety: męska i żeńska. Homozygota jest to zygota lub rozwinęty z niej osobnik, która powstała w wyniku złączenia gamet o jednakowym składzie genetycznym (jednakowej informacji genetycznej). Jest to daleko idące uproszczenie, gdyż zwierząt wytwarzających gamety o jednakowych założeniach genetycznych, w praktyce w hodowli nie ma. W tym przypadku, chodzi mi jedynie o podkreślenie różnicy w przekazywaniu cech na potomstwo przez osobniki o wiekszym i mniejszym stopniu homozygotyczności.
Heterozygota jest to zygota lub rozwinęty z niej osobnik, która powstała w wyniku złączenia się gamet o różnych założeniach genetycznych. Wytwarzane przez danego osobnika gamety mają różne założenia dziedziczne.
Na wartość przyszłego potomstwa wpływa więc fakt czy wprowadzony do danej populacji pies (jego wpływ na szybkość postępu hodowlanego ze zrozumiałych względów jest znacznie większy niż importowanej suki, ze względu na liczbę potomstwa znacznie większą u psa niz suki) jest homo czy heterozygotyczny pod względem warunkowania cech. Użycie w hodowli osobnika heterozygotycznego spowoduje u potomstwa duży rozrzut cech. Fenotyp takiego psa/suki często nie odpowiada jego genotypowi, stąd nieraz bardzo dobry eksterierwowo osobnik nie daje potomstwa równie dobrego jak on sam.
Przy wyborze reproduktora należy oczywiście zwracać uwagę i na jego wygląd zewnętrzny czyli fenotyp. Budowa psa musi być anatomicznie prawidłowa, to jest bardzo ważne! Linia grzbietu ma być prosta tak w postawie jak i w ruchu. Karpiowaty grzbiet, ścięty zad, nieraz z tendencją do podsiebnej postawy kończyn tylnych, może stwarzać przypuszczenie, że stawy kolanowe psa nie są prawidłowe. Zwichnięta rzepka, od niedawna pojawia się w polskiej populacji nowofundlandów. Bardzo poważna choroba u psów dużych ras. Kończyny przednie mają być proste (tylne też), równolegle do siebie ustawione. Wykręcone na zewnątrz śródręcza, koślawe nadgarstki, podramiona (przedramiona) beczkowate w mniejszym czy większym stopniu, mogą świadczyć o nierównomiernym wzroście kości promieniowej i łokciowej czyli syndromie krótkiej kości łokciowej, zwanej też syndromem zagiętej kości promieniowej. Syndrom krótkiej kości łokciowej może spowodować i z reguły powoduje, uszkodzenie stawów łokciowych i/lub stawów nadgarstkowych. Co gorsze rosnące szczenię odczuwając nieraz silny ból w przednich konczynach, odciąża przód, co może prowadzić do nadmiernego obciążania kończyn tylnych, w tym stawu kolanowego, a w efekcie do zerwania więzdła krzyżowego przedniego czy zwichnięcia rzepki.
Reproduktor może być w "lepszym" lub "gorszym" typie, ale anatomię powinien mieć prawidłową! Nie można przewidzieć patrząc na psa, czy jego wyraźnie, nieprawidłowa budowa spowodowana jest błędnym odchowem, urazem czy też mogą to być cechy, dziedzicznie przekazywane. Należy więc z takiego reproduktora zrezygnować, nawet jeśli jest to, bardzo efektowny pies.
Szerzej na temat doboru hodowlanego, znajdą Państwo w następnych artykułach : Kojarzenia wolne i krewniacze.

mgr inż zootechnik
Anna Nalazek
Pępowo 1994, grudzień 2012

LITERATURA
1. B.Kosowska, B.Nowicki "Genetyka Weterynaryjna"
Wyd.Lekarskie PZWL Wwa, 1999
2. P.Mikuć "Przetrwały Rdzeń Chrzęstny-Syndrom Radius curvus"
Biuletyn Doga Niemieckiego, 1/2009
3. A.Nalazek "Dobór hodowlany" ASko nr 2/1994
4. M.J. Radomska "Metody i kierunki doskonalenia zwierząt"
PWN Wwa 1982



strona główna
informacje
regulaminy
linki
druki
WSTĄP DO KLUBU
© copyright ZKwP - Klub Nowofundlanda