Logo Klubu NowofundlandaZwiązek Kynologiczny w Polsce - Klub NowofundlandaLogo Klubu Nowofundlanda
Hodowla nf w PolsceHodowla nf na ŚwieciePielęgnacjaPochodzenie nfRozródWeterynariaDoskonalenie rasy
ABC genetykiDobór hodowlanyKojarzenia krewniaczeKojarzenia wolnePsychikaSelekcjaZaczynamy hodowlęHistorie nowofundlandów

KOJARZENIA WOLNE (NIEKREWNIACZE).

xxxPopulacja biologiczna to liczna grupa żywych organizmów, gatunku, rasy czy odmiany, zamieszkująca w tym samym czasie ograniczoną przestrzeń. Populacja biologiczna złożona z grupy osobników, z których każdy posiada własne założenia genetyczne, ktore mogą być przekazywane z pokolenia na pokolenie określana jest jako populacja gentyczna. Tak rozumiana populacja jest zbiorem osobników o określonych genotypach, a jak wiadomo genotyp składa się z zespołu par genów, tak więc populację można uznać za zbiór genów lub pulę genową. Rasa to populacja genetyczna, którą można zdefiniować w sposób następujący: Rasa to grupa osobników w obrębie jednego gatunku, odznaczająca się pewnymi mniej lub więcej stałymi, dziedzicznie przekazywanymi cechami, różniącymi je od innych organizmów tego samego gatunku.
Nauka, która bada strukturę genetyczną populacji zwierząt to genetyka populacji. Podstawowym pojęciem w genetyce populacji jest zmienność. Jeśli obserwujemy populację polskich nowofundlandów, to między poszczególnymi osobnikami widzimy w ich wyglądzie nieraz duże różnice. Obserwowane zjawisko to zmienność, w tym wypadku fenotypowa, będąca wypadkową oddziaływania czynników genetycznych i środowiskowych oraz ich wzajemnej interakcji.
Zmienność pozwala hodowcy na możliwość wyboru najlepszych osobników przeznaczonych do rozrodu, dając nadzieję na uzyskanie potomstwa lepszego od jego rodziców. Zmienność warunkowana przez założenia genetyczne to zmienność genotypowa, a więc dziedziczona, natomiast nie jest dziedziczona zmienność środowiskowa wynikająca z lepszych lub gorszych warunków środowiskowych (pielęgnacja, żywienie, klimat).
W populacjach naturalnych złożonych z licznych osobników (teoretycznie nieskończenie licznych), tworzące ją osobniki łączą się w pary rodzicielskie w sposób losowy. Populację tę tworzą osobniki o określonych fenotypach, genotypach a więc i genach. Częstość występowania czyli frekwencja danych fenotypów występująca w populacji oznacza stosunek tego fenotypu do ogólnej liczby fenotypów. Natomiast frekwencję genotypów określa stosunek liczby osobników o danym genotypie do ogólnej liczby osobników tworzących populację. Frekwencja genów jest to liczba loci zajętych przez dany allel w odniesieniu do ogólnej liczby loci, które ten allel mógłby zająć w omawianej populacji. Prawo równowagi genetycznej, znane jako prawo Hardy'ego-Weinberga (G.H. Hardy, W.Weinberg, 1908 rok) mówi, że w dużej, losowo rozmnażającej się populacji, w której frekwencje genów u obu płci są jednakowe, a osobniki cechuje równa plodność i zywotność, frekwencje genów i genotypów nie zmieniają się z pokolenia na pokolenie, jeśli nie działają czynniki naruszające równowagę. Jednak w populacjach naturalnych czynniki naruszające równowagę genetyczną występują, choć w znacznie mniejszym stopniu niż w populacjach hodowlanych.
W populacjach hodowlanych czynniki naruszające równowagę genetyczną to migracje, selekcja, dobór hodowlany, mutacje (skokowa zmiana dziedziczności) i dryf genetyczny. Dryf genetyczny dotyczy małych populacji i polega na zmianie frekwencji genotypów i genów, która jest wynikiem odchyleń w losowej segregacji genów do gamet i losowego łączenia się gamet podczas zapłodnienia. Jest całkowicie niezależny od woli hodowcy.
W populacjach hodowlanych o doborze par do rozrodu decyduje człowiek, posiadający tylko dwie możliwości prowadzenia doboru hodowlanego, a mianowicie chów w pokrewieństwie (inbreeding) lub kojarzenia osobników niespokrewnionych (outbreeding) zwane kojarzeniami wolnymi czy niekrewniaczymi. Innej drogi prowadzenia hodowli nie ma. Z jednym jednak wyjątkiem, kiedy o doborze hodowlanym wprawdzie decyduje człowiek, ale robi to w sposób nieświadomy.
Przejściowym efektem genetycznym kojarzenia wolnego może być wzrost heterozygotyczności. Wzrost heterozygotyczności w rozpatrywanej rasie dotyczy tylko niektórych interesujących nas cech, ponieważ w odniesieniu do większości pozostałych cech osobniki tworzące rasę mają ustalony, podobny do siebie, w miarę homozygotyczny genotyp.
Kojarzenia wolne (niekrewniacze) to łączenie w pary takich zwierząt, które w swoich rodowodach do czwartego pokolenia nie mają wspólnych przodków. Kojarzenia niekrewniacze stosujemy wtedy, kiedy materiał wyjściowy jakim dysponujemy jest słaby i chcemy poprawić jego jakość poprzez uzycie reproduktorów pochodzących z bardzo wartościowych hodowli. Jeśli do słabej populacji wprowadzimy zdrowego reproduktora (a i z dobrymi wynikami badań zdrowotnych jego przodków) z doskonałym pochodzeniem i eksterierem (fenotyp psa będzie odpowiadał jego genotypowi, a więc bedzie homozygotyczny pod względem interesujących nas cech), wówczas uzyskane heterozygotyczne potomstwo w wiekszości potomstwo z reguły bedzie lepsze od matki, a pod względem niektórych cech (np żywotność) może przewyższać obie formy rodzicielskie. Dzieje się to przez dodatni wpływ reproduktora oraz zjawisku znanemu pod nazwą heterozja czyli wybujałość mieszańców. W efekcie heterozji następuje zwiększenie żywotności, a więc zwiększenie tempa wzrostu, plodności i odporności na choroby. W drugim pokoleniu (F2) efekt heterozji zanika i pojawiają się osobniki o różnorodnych fentoypach, często miernej jakości, choć mogą się znaleźć, nieliczne dobre. Dlaczego tak się dzieje? Otóż większość cech zwierząt mających w hodowli istotne znaczenie, takie jak budowa i w dużej mierze (oprócz treningu) wynikający z niej ruch, tempo wzrstu, płodność czy w niektórych przypadkach predyspozycje w kierunku występowania określonych schorzeń to cechy ilościowe. Cechy te warunkowane są przez liczne grupy par genów, które znajdują się w różnych miejscach (loci) chromosomu, a i na różnych chromosomach. Działanie par genów warunkujących powstanie cech ilościowych polega na tym, że każdy z nich wpływa w sposób podobny na tę samą cechę, a efekty przez nie warunkowane sumują się, stąd geny te nazywane są addytywnymi, kumulującymi bądź poligenami.


Jeśli u nowofundlandów rozpatrujemy np. wysokość w kłębie, to im więcej genów addytywnych wpływających korzystnie na wzrost psa, znajdzie się w jego genotypie, tym pies bedzie wyższy, o ile w trakcie wzrostu i rozwoju (ontogeneza) będzie właściwie żywiony i pielęgnowany. Najlepszy bowiem genotyp nie ujawni w fenotypie swoich pozytywnych założeń dziedzicznych o ile znajdzie się w złych warunkach środowiskowych. To przykład wzajemnego oddziaływania czyli interakcji między genotypem a środowiskiem. Interakcja genotyp-środowisko jest szczególnie istotna, a i oczywista w odniesieniu do cech ilościowych. Wpływ środowiska dla celów doświadczalnych można w dużym stopniu wyeliminować, a dla hodowcy najważniejsze jest uchwycenie zmienności genetycznej, przekazywanej z pokolenia na pokolenie.
Dziedziczenie cech ilościowych nie opiera się tylko na ich warunkowaniu przez geny addytywne, ale ograniczenie się jedynie do tego typu dziedziczenia jest najprostszym sposobme tłumaczenia tego zjawiska.
Powracając do naszego przykładu dotyczącego wnuków wprowadzonego importa czyli drugiego pokolenia F2, to zmienność między tymi osobnikami, ich mierna niekiedy jakość spowodowana jest między innymi losową segregacją chromosomów (a więc i genów) rodzicielskich F1 w procesie gametogenezy. Tym samym w miarę korzystna kombinacja par genów w F1, w F2 ulega rozproszeniu. Sam tylko fakt losowej segregacji chromosomów homologicznych w czasie gametogenezy, powoduje duże możliwości zmian informacji genetycznych zawartych w gametach, wytwarzanych przez tego samego osobnika. Niebagatelną bowiem sprawą jest to czy w konstytucji gamety znajdzie się chromosom pochodzący w tym wypadku od dobrego ojca czy od słabej matki. Najwyższe prawdopodobieństwo rozkładu chromosomów w gamecie to połowa od ojca, połowa od matki, ale w przeróżnych kombinacjach. Losowa segregacja chromosomów homologicznych powoduje bardzo dużą zmienność genetyczną u potomstwa przy kojarzeniu osobnikow niespokrewnionych, a więc hetrozygotycznch pod względem interesujących nas cech. Zmienność powiększa również losowość łączenia sie gamet męskich i żeńskich zawierających różne informacje genetyczne. Nie są to jedyne przyczyny zmienności genetycznej, ale na podstawie tylko tych wyżej omówionych, łatwo można dojść do wniosku, że efekt kojarzeń niekrewniaczych może być zupełnie nieprzewidywalny. I zdarza się wcale nie tak rzadko, że wśród pełnego rodzeństwa po bardzo dobrych niespokrewnionych ze sobą championach mogą pojawić się osobniki zupełnie do siebie niepodobne, ani do swoich rodziców.
W celu dalszego doskonalenia rasy należy sprowadzać kolejne wartościowe reproduktory (i/lub kryć suki takimi psami), które bedą wypierały rodzime pogłowie. Z czasem kiedy rozpatrywana populacja będzie zawierała już interesującą pulę genów, wówczas korzystne kombinacje genów należy utrwalać co można uzyskać tylko poprzez prowadzenie chowu w pokrewieństwie.
Efekt hodowli niekrewniaczej jest różny i trudny do przewidzenia, niemniej takie kojarzenia w hodowli są tak samo konieczne jak i chów w pokrewieństwie.

TERMINY GENETYCZNE.

Allel - jeden z dwóch lub większej liczby genów wzajemnie wykluczających się w konstytucji gamety, zajmują to samo miejsce (locus) w chromosomach homologicznych
Chromosom - część składowa jądra komórkowego. Chromosomy różnią się od siebie kształtem i rozmiarem, zawierają kwas dezoksyrybonukleinowy (DNA), który jest nośnikiem informacji genetycznych. Każdy gatunek posiada stałą, charakterystyczną dla siebie liczbę chromosomów. Pies ma 78 chromosomów, a jego gamety 39
Chromosomy homologiczne - pary jednakowych chromosomów występujących u osobników diploidalnych. Jeden z chromosomów homologicznych każdej pary pochodzi od ojca, a drugi od matki. Chromosomy homologiczne są identyczne, jeśli chodzi o kształt i rozmiar, mają taki sam układ miejsc (loci), które następują po sobie w takiej samej kolejności, ale mogą się różnić genami (allelami)
Fenotyp - wygląd zewnętrzny osobnika, zespół wszystkich widocznych cech organizmu wytworzony w wyniku oddziaływania genotypu i środowiska
Gametogeneza - proces tworzenia się komórek rozrodczych, czyli gamet w narządach rozrodczych męskich (spermatogeneza) i żeńskich (oogeneza)
Gen - jednostka dziedziczności zajmująca określone miejsce (locus) w chromosomie, warunkuje występowanie cech organizmu; pod względem budowy chemicznej gen jest fragmentem DNA
Genom - liczba chromosomów wraz z ulokowanymi w nich genami, charakterystyczna dla gamety osobnika diploidalnego, u psa 39 chromosomów
Genotyp - zespół par genów danego osobnika warunkujący jego właściwości dziedziczne
Heterozja - w genetyce odnosi się do krzyżowań międzygatunkowych, międzyrasowych oraz do krzyżowań w obrębie rasy miedzy wyspecjalizowanymi zinbredowanymi liniami. W kojarzeniach wolnych zjawisko to występuje okazjonalnie i dotyczyć może niektórych loci
Heterozygota - osobnik, który powstał wskutek złączenia się gamet o różnych założeniach genetycznych. Jest to osobnik, u którego określony locus w chromosomach homologicznych zajmują różne allele
Homozygota - osobnik, który powstał wskutek złączenia się gamet o jednakowych założeniach genetycznych. Jest to osobnik, u którego określony locus w chromosomach homologicznych zajmują te same allele
Komórki somatyczne - wszystkie komórki organizmu z wyjątkiem komórek rozrodczych. Komórki somatyczne zawierają podwójną, diploidalną (2n) liczbę chromosomow, a gamety czyli komorki rozrodcze haploidalną zredukowaną do połowy (n) liczbę chromosomów
mgr inż zootechnik
Anna Nalazek
Pępowo 1994, grudzień 2012

LITERATURA
1. K.M.Charon, M.Świtoński "Gentyka zwierząt"
PWN, 2006
2. B.Kosowska, B.Nowicki "Genetyka Weterynaryjna"
Wyd.Lekarskie PZWL Wwa, 1999
3. A.Nalazek "Dobór hodowlany" ASko nr 2/1994
4. A.Nalazek "Hodowla w pokrewieństwie czyli inbred"
ASko nr 2/2000
5. M.J. Radomska "Metody i kierunki doskonalenia zwierząt"
PWN Wwa 1982



strona główna
informacje
regulaminy
linki
druki
WSTĄP DO KLUBU
© copyright ZKwP - Klub Nowofundlanda