Logo Klubu NowofundlandaZwiązek Kynologiczny w Polsce - Klub NowofundlandaLogo Klubu Nowofundlanda
Hodowla nf w PolsceHodowla nf na ŚwieciePielęgnacjaPochodzenie nfRozródWeterynariaDoskonalenie rasy

1. Cieczka. 2. Krycie naturalne czy sztuczna inseminacja.

W hodowli zwierząt wszystkich gatunków, sprawy związane z rozrodem mają pierwszorzędne znaczenie. W dziale tym przedstawimy podstawowe zagadnienia dotyczące terminu krycia suk, krycia i insemninacji, opieki nad suką szczenną i karmiącą, postępowania z psem-reproduktorem.

CIECZKA

xx Canis familiaris, niedokładnie, tłumaczony jako pies domowy w systematyce biologicznej to nazwa gatunku. W terminologii biologicznej osobniki płci męskiej określa się jako samce, a żeńskie jako samice. Natomiast w języku kynologicznym osobnik płci męskiej to pies, a żeńskiej - suka. Tak więc zależnie od kontekstu w jakim użyte jest słowo "pies", oznaczać ono może nazwę gatunku, albo określac płeć.
Dojrzałość płciową czyli zdolność do wydania na świat potomstwa, nowofundlandki osiągają na ogół między 9 a 12 miesiącem życia. Objawem dojrzałości płciowej jest pojawienie się pierwszej cieczki. Powtarza się ona cyklicznie, na ogół co pół roku, choć może też występować tylko raz, lub trzy razy w roku. Odległość między pierwszą a druga cieczką, bardziej dokładnie między drugą a trzecią, wyznacza w przybliżeniu odstęp między kolejnymi, następującymi po sobie cieczkami. Cieczki o nieregularnych, dłuższych niż rok lub krótszych niż cztery miesiące odstępach, odbiegają do fizjologicznych norm i suki o takich cyklach wymagają leczenia przez lekarza weterynarii, specjalizującego się w rozrodzie psów.
Układ rozrodczy suki sklada się z dwóch jajników, dwóch jajowodów, macicy, pochwy oraz sromu. Jajniki to gruczoły plciowe zbudowane z dwóch warstw: zewnętrznej korowej i wewnetrznej, rdzennej. Część korowa zawiera pęcherzyki jajnikowe, bedące w różnej fazie rozwoju. Jajnik noworodka zawiera kilkast tysięcy pierwotnych pęcherzyków powstających w życiu płodowym. Znaczna ich część ulega jednak zanikowi, tak, że w chwili osiągnięcia przez sukę dojrzałości płciowej zostaje ich tylko połowa, a w wieku lat 5 około 4500, a u suki 10-letniej tylko 500 pęcherzyków pierwotnych.
Zewnętrznym objawem pierwszego dnia cieczki jest krwawy wypływ z pochwy. Początek cieczki, istotny ze względu na termin ewentualnego krycia, szczególnie u czarnych suk jest dość trudny do ustalenia, ponieważ przez pierwsze dwa, trzy dni krwawienie bywa na ogół skąpe, a suki dokładnie je wylizują. częste wylizywanie sromu przez sukę jest jednak syptomem zbliżającej się lub już trwającej cieczki. Może być tez objawem rozwijającej się choroby: zapalenia pochwy, macicy. Najpewniejszym sposobem ustalenia pierwszego dnia spodziewanej cieczki jest sprawdzanie za pomocą czystej watki wnętrza pochwy dwa razy dzienni, rano i wieczorem. Początkowo krwawy wypływ ma kolor ciemno-czerwony, ale stopniowo w ciągu kllku dni zmienia barwę na coraz jaśniejszą. W cieczce rozrózniamy dwa okresy:
1. okres przygotowawczy, przedrujowy - prooestrus
2. ruja - oestrus
W prooestrus, którego początkiem jest pierwszy dzień cieczki, suka chętnie bawi się z psami, ale nie daje sie pokryć. Okres przedrujowy trwa średnio 9 dni, ale mogą być czasem nawet duże odchylenia (3-16 dni). Oprócz krwawienia okres ten odznacza się obrzękiem warg sromowych. koniec prooestrus to zanik krwawego wypływu, który zmienia barwę na jasną, żółtawo-białą. Wydzielina ta posiada intensywny zapach wabiący psy. Niekiedy jasno-krwisty wypływ może utrzymywać się do końca cieczki, ale i są suki, które przy prawidłowym proestrus nie mają krwawgo wypływu. Psy są nimi zainteresowane, a one psami jak przy proestrus z krwawieniem, obrzęk warg sromowych widoczny i ruja przebiegająca normalnie ze skutecznymi kryciami. Koniec prooestrus to poczatek rui (oestrus), który charakteryzuje się gotowością suki do kopulacji. Suka "stoi". Uchwycenie dnia w którym suka pierwszy raz stanie, czyli pierwszego dnia rui, dla przyszłego, skutecznego krycia, jest znacznie ważniejsze niż ustalenie początku cieczki. Ruja trwa średnio 9 dni, choć i tu mogą być znaczne odchylenia (4-12 dni). Długość całej cieczki (prooestrus+oestrus) wynosi około 18-21 dni. Trzeba pamiętać jednak, że cieczka u tej samej suki może się w ciągu lat, zmieniać, tak długość prooestrus jak i ooestrus. Przedłużająca się znacznie ponad normę cieczka, jest objawem zaburzeń hormonalnych. Taka suka wymaga leczenia przez lekarza weterynarii.
Za koniec rui, a zarazem cieczki uważa się dzień kiedy suka traci odruch tolerancji wobec psa, a i psy przestają się nią interesować. W tym czasie zaczyna się u suki okres porujowy czyli dioestrus (metoestrus) charakteryzujący się aktywnością ciałka żółtego, wytwarzającego progesteron. Trwa on około 60-80 dni. Dioestrus (metoestrus) przechodzi w okres międzyrujowy (anoestrus) będący fazą całkowitego spokoju płciowego. Czas trwania anoestrus wynosi średnio 120 dni, ale może być krótszy lub u suk mających cieczkę tylko raz w roku, znacznie dłuższy. Cykl jajnikowy (płciowy) suki, opisał i podzielił na cztery fazy: prooestrus, oesstrus, dioestrus (metoestrus), anoestrus - W. Heape w 1900 roku.


Pierwsza cieczka nie zawsze przebiega w typowy sposób, zdarza się, że jest krótsza od przeciętnej i młoda suczka może też nie okazwyać w niej chęci do kopulacji.
Podczas cieczki nie należy suki szkolić i w żadnym wypadku nie można pozostawiać jej samej na dworze bez kontroli, ani na spacerze puszczać ze smyczy. Choć w pierwszej fazie cieczki w prooestrus nie dochodzi do kpopulacji, to jednak nasza podopieczna szuka kontaktu z psami, chętnie się z nimi bawi i pozostawiona sama sobie może się oddalić od domu i w rezultacie zgubić. Podczas drugiej fazy cieczki czyli rui, kiedy może dojść już do kopulacji i zapłodnienia, trzymanie suki pod kontrolą również konieczne o ile nie chcemy dopuścić do przypadkowego krycia.
Sukom hodowlanym nie należy podawać środków hormonalnych hamujących występowanie cieczki.
W Polsce dopuszcza się do rozrodu nowofundlandki nie młodsze niż w wieku 18 miesięcy. Jeśli myślimy w przyszłości o hodowli, musimy dobrze poznać cykl płciowy naszej suki i dokładnie znać przebieg jej cieczki. Należy pamietać jak długo trwa odstęp między cieczkami, znać długość okresu przedrujowego oraz długość samej rui, ponieważ ułatwi nam to w przyszłości wybór właściwego terminu krycia. Przed cieczką odrobaczamy suczkę i sprawdzamy czy ma aktualne szczepienia.
U suk 6-letnich i starszych cykl jajnikowy może ulec róznym zmianom. Odstęp między cieczkami staje się coraz krótszy (czasem się wydłuża), a sama cieczka wydłuża się i trwa niekiedy 4-6 tygodnie, co może prowadzić do groźnego dla życia suki schorzenia jakim jest ropomacicze. W przypadku wystąpienia powyższych objawów, najbezpieczniejsza dla zdrowia i życia jest sterylizacja suki.

Fragment książki "Rozród psów i odchów szczeniąt" Anna Nalazek


KRYCIE NATURALNE CZY SZTUCZNA INSEMINACJA


Krycie naturalne jako zgodne z prawami natury, pozornie wydaje się być najwłaściwszą formą stosowaną w reprodukcji psów. Dlaczego jednak w hodowli zwierząt o znaczeniu gospodarczym, omal całkowicie zrezygnowano z krycia naturalnego? Pierwszą przyczyną jest maksymalne wykorzystanie wybitnych męskich osobników, ponieważ drogą inseminacji cenny reproduktor może pozostawić po sobie znacznie większą ilość potomstwa niż przy kryciu naturalnym, co w stosunkowo krótkim czasie umożliwia poprawę jakości określonej populacji zwierząt. Istnieje jednak druga, co najmniej równie ważna przyczyna przemawiająca za stosowaniem sztucznej inseminacji. Inseminacja zapobiega rozprzestrzenianiu się wśród zwierząt, zakaźnych chorób krycia, które prowadzić mogą do czasowej bądź trwałej niepłodności zarówno samic jak i samców.
W hodowli psów dużym problemem są nieskuteczne krycia (tzw. puste krycia) i choć najczęstszą ich przyczyną jest niewłaściwe rozpoznanie objawów rui i wybór odpowiedniego terminu krycia, to drugą w kolejności przyczyną niepłodności suk mogą być różnego rodzaju schorzenia infekcyjne i inwazyjne, tj. choroby wywołane przez bakterie, wirusy i pasożyty. Do zakażenia nimi może dojść min. podczas bezpośredniego kontaktu płciowego samca i samicy w trakcie kopulacji. Wśród drobnoustrojów wywołujących niepłodność wymienić należy m.in. herpeswirusy, mykoplazmy, ureaplazmy, gronkowce, coli, paciorkowce i Brucella canis. Z punktu widzenia hodowcy psów istotne znaczenie ma fakt, iż wiele z wymienionych czynników zakaźnych, często nie wywołuje wyraźnych objawów chorobowych, tj. gorączki czy ogólnego pogorszenia stanu zwierzęcia! Zdarza się, że jedynymi objawami świadczącymi o zakażeniu są : obniżona płodność lub niepłodność samca, puste krycia, zaburzenia przebiegu ciąży i porodu, ronienia i resorpcje płodów, powikłania okresu poporodowego. Zdarzają się również i takie przypadki, gdy bezobjawowy nosiciel drobnoustroju chorobotwórczego - pozornie zdrowy pies lub suka - zakaża podczas kopulacji innego osobnika u którego dochodzi do rozwinięcia się ostrych stanów zapalnych narządu płciowego, z pogorszeniem stanu ogólnego, gorączką i wypływami ropnymi z narządów płciowych. Dzieje się tak dlatego, że u psów, podobnie jak u ludzi, istnieją pomiędzy osobnikami zdecydowane różnice pod względem wrażliwości na drobnoustroje chorobotwórcze. Istnieją również różnice w poziomie odporności osobniczej. Wynikiem tego flora bakteryjna i wirusowa "nieszkodliwa" początkowo dla jednego psa, może wywołać silne stany zapalne u innego. Znane są sytuacje gdy reproduktor traci nagle zdolności rozrodcze z nieznanych wydawałoby się przyczyn. Pies mający dotychczas liczne potomstwo, zaczyna nieskutecznie kryć płodne suki. Wizyta u lekarza weterynarii i badanie nasienia psa, wykazuje brak plemników lub silne wady rozwojowe komórek rozrodczych, co jest równoznaczne z trwałą niepłodnością psa. Przypadki takie często wiążą się z zakażeniem psa podczas krycia suki, u której infekcja np. gronkowca lub paciorkowca, przebiega bezobjawowo. U psa po pokryciu, dochodzi w takiej sytuacji do zapalenia cewki moczowej, nasieniowodów, jąder i najądrzy. Rozwijający się u samca przez dłuższy okres czasu proces chorobowy, może pozostać niezauważalny dla właściciela. Zapalenie jąder powoduje po pewnym czasie, bardzo silne zmiany zwyrodnieniowe tkanki plemnikotwórczej (wytwarzającej plemniki czyli męskie komórki rozrodcze). Po kilku tygodniach zmiany w jądrach stają się nieodwracalne. Zwykle dopiero puste krycia skłaniają właściciela reproduktora do wizyty u lekarza weterynarii w celu kontroli płodności i badania nasienia. W większości przypadków w takiej sytuacji na leczenie zaburzeń płodności psa jest już za późno, bowiem zakażenie miało miejsce kilka czasem kilkanaście miesięcy wcześniej. Pies staje się niepłodny w sposób nieodwracalny.
Należy również zastanowić się, co się dzieje, gdy zakażony już pies, nie wykazujący jeszcze ewidentnego zapalenia narządu płciowego, kryje dalsze suki. Notowane są nierzadko przypadki, gdy suka po pokryciu nie zaszczenia się, a zamiast rozwoju ciąży obserwuje się słabnięcie samicy, utrata apetytu, podwyższenie temperatury ciała, z pochwy wydobywa się zielonkawy lub brunatny wypływ ropny. Objawy takie przemawiają za rozwojem ostrego zapalenia pochwy i macicy po pokryciu. W takiej sytuacji należy niezwłocznie udać się do lekarza weterynarii, który po wykluczeniu ciąży za pomocą badania ultrasonograficznego, podejmuje natychmiastową terapię antybiotykową.
Podobnie jak u psów, również u suk zdarza się, że infekcje bakteryjne i wirusowe obejmujące narząd płciowy nie wywołują ewidentnych objawów chorobowych, a jedynym symptomem zakażenia jest nie zachodzenie samicy w ciążę. Przyczyną tego może być, niewidoczne dla lekarzy i właściciela, niewielkiego stopnia zakażenie, obejmujące błonę śluzową macicy, czyli wewnętrzną ścianę tego narządu. Mimo iż często po pokryciu dochodzi u suk do zapłodnienia, to powstałe zarodki nie mogą się zagnieździć w zmienionej chorobowo błonie śluzowej macicy i ciąża nie rozwija się. Inne następstwa zakażenia suki w trakcie krycia to rodzenie słabych, czasem martwych szczeniąt i ronienie niedojrzałych płodów.
Aby ustrzec się przed tymi zagrożeniami, należy bezwzględnie przed spodziewaną cieczką, a najlepiej w pierwszym lub drugim dniu cieczki, przeprowadzić badanie bakteriologiczne wymazu pochwowego suki jak również te same badania powinny dotyczyć wymazu napletkowego psa. W przypadku stwierdzenia chorobotwórczych zarazków, lekarz weterynarii zastosuje odpowiednie leczenie, po którym wskazane byłoby powtórne badanie bakteriologiczne. Tak więc w interesie zarówno właścicieli suk hodowlanych jak i psów-reproduktorów, leży stałe przeprowadzanie kontroli ich narządów rozrodczych. Niestety, wśród polskich hodowców istnieje duży brak zrozumienia dla tych niezmiernie ważnych dla efektów hodowlanych, zagadnień. Nieliczni właściciele reproduktorów wymagający badania wymazu pochwowego, najczęściej tracą suki do krycia. W wielu krajach przy kryciu, badania te z reguły są wymagane, co więcej niektórzy hodowcy mający bardzo cenne psy coraz częściej używają ich w rozrodzie TYLKO drogą sztucznej inseminacji, co eliminuje bezpośredni kontakt płciowy psa i suki. Sztuczne unasiennianie przeprowadzone z użyciem świeżego nasienia czyli pobranego od psa i zdeponowanego natychmiast w drogach rodnych suki, daje takie same wyniki jak w tym czasie odbyta kopulacja!
Sztuczna inseminacja chroni psa, ale nie chroni w pełni suki, ponieważ zakażony pies może przekazywać suce chorobotwórcze drobnoustroje wraz z nasieniem.
Sztuczna inseminacja wraz z badaniem nasienia i okresowymi badaniami zdrowotności narządu płciowego psa i suki, daje właścicielowi zwierzęcia pewność, że ryzyko zakażenia psa drobnoustrojami przenoszonymi drogą płciową jest ograniczone do minimum. Stanowi ona alternatywę dla krycia naturalnego, które może być bezpieczne tylko wtedy, gdy kojarzona ze sobą para jest zdrowa, co potwierdzić mogą badania weterynaryjne narządu płciowego psa i suki.

Inseminacja czyli unasiennianie, pochodzi od łacińskiego słowa insemino, co znaczy : wsiewam, zaszczepiam.

mgr inż. zootechnik Anna Nalazek
dr hab. Wojciech Niżański, Uniwersytet Przyrodniczy, Wrocław





strona główna
informacje
regulaminy
linki
druki
WSTĄP DO KLUBU
© copyright ZKwP - Klub Nowofundlanda